Innovatiebox: enkel een belastingcadeau voor de top van het bedrijfsleven?

In de afgelopen maanden is er in de media de nodige aandacht geweest voor de innovatiebox. Uit onderzoek blijkt dat 91% van het belastingvoordeel bij drie grote bedrijven neerslaat.  De regeling is bedoeld om innovatie en werkgelegenheid in Nederland te stimuleren, maar de vraag is of dat doel nog wordt bereikt.

Wat is de innovatiebox?
De innovatiebox is een fiscale regeling binnen de vennootschapsbelasting. Winsten uit zelf ontwikkelde immateriële activa worden belast tegen effectief 9% in plaats van het reguliere tarief van 25,8%. Uiteraard gelden er de nodige voorwaarden voor toepassing van de innovatiebox. Zoals het vereiste van de WBSO-beschikking. Het doel van de regeling is het stimuleren van R&D en Nederland aantrekkelijk maken als vestigingsland voor innovatieve bedrijven.

Drie bedrijven, 91% van het voordeel
Voor 2025 is het totale innovatieboxvoordeel berekend op € 2,9 miljard. Uit onderzoek is gebleken dat 91% daarvan bij ASML, MSD en Booking.com terechtkomt. Drie jaar geleden was dat nog ongeveer 66%. Het aandeel van deze drie bedrijven is daarmee sterk toegenomen. Naast deze drie bedrijven maken nog bijna drieduizend andere ondernemingen gebruik van de regeling.

Het hoge fiscale voordeel van deze top drie is deels verklaarbaar. De systematiek van de innovatiebox werkt volume-gedreven. Met andere woorden: hoogwaardige technologie, betekent meer omzet en meer (fiscale) winst, dat leidt weer tot meer belastingvoordeel. De daadwerkelijke R&D-werkzaamheden op Nederlandse bodem vertalen naar een belastingvoordeel. Er zijn in de pers echter ook wel kanttekeningen geplaatst bij de toepassing van de innovatiebox door deze belastingplichtigen. Het is echter lastig om in individuele gevallen de fiscale positie van deze ondernemingen volledig te doorgronden en de bestaande afspraken met de Belastingdienst over de toepassing van de innovatiebox bij deze belastingplichtigen. 

Is de innovatiebox nog interessant voor het MKB? 
Ook in het bredere bedrijfsleven wordt nog volop gebruik gemaakt van de innovatiebox. Dit kunnen zowel nationale ondernemingen zijn, als dochtermaatschappijen van een internationale groep. Belangrijk is het toegangsticket, te weten de R&D-activiteit van de werknemers in Nederland, waarvoor WBSO is toegekend. 

Het vennootschapsbelastingvoordeel uit hoofde van de innovatiebox voor deze ondernemingen bedraagt vaak enkele tienduizenden tot honderdduizenden euro's per jaar. Dit is bescheiden ten opzichte van de 2,9 miljard. Maar is voor veel bedrijven een duidelijke verlaging van de belastingdruk, én het belastingvoordeel kan geïnvesteerd worden in de R&D-afdeling. 

Is dit het einde van de innovatiebox? 
De vraag komt op of het huidige innovatiebox-regime nog wel passend is binnen ons fiscale stelsel, omdat het een relatief groot voordeel aan een beperkt aantal bedrijven toekent. De Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid adviseerde in 2023 al de innovatiebox te herzien. Met name ook omdat volgens onderzoek deze fiscale faciliteit innovatie slechts beperkt stimuleert. Het kabinet heeft echter aangegeven dat zij de regeling graag wil behouden. Het is dus niet de verwachting dat de innovatiebox op korte termijn zal wijzigen. 

In theorie lijkt het mogelijk om de faciliteit te beperken voor grote ondernemingen. Echter een (verder) onderscheid in innovatieboxvoordeel tussen grote en kleine belastingplichtigen is wetgevingstechnisch nog niet zo makkelijk. Het gelijkheidsbeginsel, Europese staatssteunregels en de huidige nexus-systematiek maken een (verdere) differentiatie tussen type ondernemingen of een plafond complex.

BelastingZaken Advies tip De innovatiebox is niet alleen voor de top van het Nederlandse bedrijfsleven beschikbaar. Denk hieraan bij de advisering van uw cliënten, bijvoorbeeld bij softwareontwikkelaars, maakbedrijven of agrifood-ondernemers. 

Eindtip: De concentratie van het voordeel bij drie bedrijven maakt politieke druk op de regeling reëel. Volg de ontwikkelingen rondom het aangekondigde Kamerdebat. Een eventuele herziening is nog niet zo eenvoudig, maar zal waarschijnlijk vooral grootgebruikers raken. Voor het innovatieve mkb biedt de innovatiebox vooralsnog volop kansen.

Tevens verschenen in: Belastingzaken Advies – juni 2026